نویسنده : یرواند آبراهیمیان                                    

مترجم : روشنی زعفرانلو، قدرت الله

چکیده :

اولین سران حزب توده در تهران که می‏توان آنان را سخنگویان حزب کمونیست در ایران دانست اعتنایی به عقاید و اظهارات متکلمین زبانهای محلی نداشتند و حتی‏ بهانه‏جوئی آنان را برای مستقل بودن زبان مورد تحقیر و تمسخر قرار می‏دادند.ارانی‏ بنیانگذار روحانی حزب توده در ایران بهترین نمونه از صدق این نظر است.ارانی در تبریز متولد شده ولی در تهران نشو و نما یافته بود.او مانند اکثر روشنفکران عصر خود طرفدار پروپا قرص تمرکز یافتن زبان پارسی در سرتاسر مملکت بود.ارانی تحت عنوان آذربایجان یا یک‏ مسئله حیاتی ایران در مجلهء فرنگستان(1924)چنین نوشت:آذربایجان مهد تمدن ایران‏ زبان خود را که فارسی بوده از زمان حملهء وحشیانهء مغول به ایران از دست داده است‏1.ارانی‏ در مقالهء خود آگاهی داده بود که بی‏توجهی به زبان فارسی باعث بروز مشکلات بزرگی‏ برای آذربایجان و ایران خواهد شد و امکان دارد دسته و یا گروهی در محل خود را به غلط ترک دانسته و در سر تمایلات تجزیه‏طلبانه‏ای داشته باشند.ارانی برای پیش‏گیری از این‏ فکر و علاج واقعه پیشنهاد کرده بود که دولت باید فکر زبان ترکی را از اذهان به دور کند و زبان فارسی را گسترش بیشتر بدهد و جایگزین زبان ترکی بشود.

بازانديشی مشی مسلحانه

 بهار۱۳۵۲: هو- هو- هو شی مين! با بدرقه‌ی سرود دست‌هائی که رزم آهنگ می‌خواندند، وارد زندان شماره ۳ "قصر" شدم. "جزنی" مرا در آغوش گرفت و در حالی که دست‌هايمان يکديگر را می‌فشرد، سرهامان افراشته بود و در نگاه سوزانمان ستاره‌ای می‌درخشيد! در حلقه‌ی "جزنی"، من در شمار نزديک ترين کسان به او بودم و در مباحثی که با تحرير نقدهای او به "احمدزاده" و "پويان" همراه بود، مشارکت داشتم. به زير کشيدن "سلاح" از جايگاه مرتفعی که در ديدگاه "احمدزاده" داشت، از مضامين محوری نقدهای او بود. "جزنی" با فرموله کردن "تبليغ مسلحانه" بمثابه "تاکتيک محوری"، اهميت مبارزات "صنفی- سياسی" را آموزش می‌داد و در توضيح مفهوم "تاکتيک محوری"، همه‌ی ضرورت آن را در اين می‌فهميد که با ايجاد شکاف در "سد ديکتاتوری"؛ برای مبارزات صنفی – سياسی در ميان اقشار مردم راه بگشايد. (*۳۲۹-۳۲۸)

اسفند ۱۳۵۳: در اتاق تلويزيون، در بند شماره ۵ زندان قصر، "شاه" تأسيس "حزب رستاخيز" را اعلام می‌داشت و از ورود حيات سياسی کشور به "نظام تک حزبی" خبر داد! "شاه" مخالفان را فرا خواند؛ "پاسپورت" بگيرند و به "خارج کشور" بروند! گوئی ايران تنها از آن "حزب رستاخيز" بود؟!

از اتاق تلويزيون که بيرون آمديم، "جزنی" دستم را گرفت و به حياط برد. گفت: "اين يک جهش در ديکتاتوری شاه است" و... گفت: " ما را زنده نخواهند گذاشت...!"

سال تحصيلی ۴۴-۴۳: فضای دبيرستانهای لاهيجان بر اثر حضور دبيرهای جديد که ليسانسيه های تازه فارغ التحصيل بودند، بطرز محسوسی باز و نوسازی شده بود. مناسبات با دبيران قديم، يک مناسبات بسته و رسمی بود. پيش آنها بايد دگمه ميانداختيم و معمول نبود بالای حرفشان، حرف بزنيم! اما دبيرهای جديد با محصلين خود دوست بودند؛ حالا نه همه شان، اما بيشترشان. در ميان دبيران جوان، سه نفز بودند که اهل شعر و کتاب بودند و خيلی زود پای من به خانه هاشان باز شد.

اهميت نوشتار من در عبرت‌هائی است که از متن بازنگری نقادانه رويداد سياهکل به‌دست می‌دهد؛ از آن جمله‌اند ضرورت شناخت انسان در مقام "فرد"، به‌رسميت شناختن حق او در عينيت بخشيدن به فرديت خويش و استوار کردن فرهنگ سياسی بر محور انسان شهروند دارای حق انتخاب. در حقيقت می‌توان گفت نتيجه‌گيری‌های اصلی اين نوشتار با محک جنبش حقوق مدنی و شهروندی ملت ايران، درستی‌شان مورد تائيد و تصديق قرار گرفته است.

متن اصلی اين جستار ساليان پيش تحرير شد و بر پايه آن ويراست اول اين نوشتار تدوين و نخستين بار در بهمن سال ۸۷، يعنی پيش از برآمد جنبش شهروندی مردم ايران – خرداد ۸۸ – در چندين رسانه انتشار يافت. اهميت نوشتار من در عبرت هائی است که از متن بازنگری نقادانه رويداد سياهکل بدست می دهد؛ از آن جمله –اند ضرورت شناخت انسان در مقام "فرد"، برسميت شناختن حق او در عينيت بخشيدن به فرديت خويش و استوار کردن فرهنگ سياسی بر محور انسان شهروند دارای حق انتخاب. در حقيقت می توان گفت نتيجه گيری های اصلی اين نوشتار با محک جنبش حقوق مدنی و شهروندی ملت ايران، درستی –شان مورد تائيد و تصديق قرار گرفته است. بر اين پايه می توان اين نوشتار را از مصاديق آموزش اساسی امانوئل کانت، فيلسوف آلمانی به حساب آورد که می آموخت تا زمانی که يک "تجربه" بر بنياد عقل نقاد بازنگری و به صورت مفاهيم علمی بازشناخته نيامده، گذشته – ايست که غالبا" در اشکال نوظهور مدام تکرار می شود. تنها با شناخت نقادانه، عقلانی و واقعبينانه "گذشته" است که انسان از آن عبور کرده؛ به "حال" می رسد و بلوغ می يابد.

چه زیباست سرودن وقتی میدانی او میشنود,

چه زیباست دیوانگی برای او

                             وقتی میدانی او میبیند

سرتیپ علی­اکبر درخشانی در 9 اسفند سال 1274[1] در تهران متولد شد. پدرش علینقی خان کنگرلو از خانواده­های مهاجر قفقازی بود که بعد از انعقاد قرارداد ترکمانچای، اجدادش تابعیت روسیه تزاری را نپذیرفتند و به ایران بازگشتند.[2]

علی­اکبر درخشانی تحصیلات مقدماتی را در سن 5 سالگی از مکتب خانه شروع کرد و پس از آن وارد مدرسه­ی همت که در آن زمان بیش از چهار کلاس نداشت، شد. پس از گذراندن چند پایه در 11 سالگی به مدرسه­ی نظامی اطفال صاحب منصبان بریگاد قزاق رفت.[3] بعد از مدرسه­ی نظامی بلافاصله وارد مدرسه­ی افسری ژاندارمری شد. این مدرسه به دست سوئدی­ها ساخته شده بود.[4] درخشانی با تلاش بسیار توانست درجه­ی افسری بگیرد.